Trong bài viết, Giáo sư Lyle J.Goldstein nhấn mạnh, trước hết cần phải gạt bỏ hai quan điểm sai lầm rằng mọi nỗ lực đàm phán với Triều Tiên đều sẽ thất bại và việc gia tăng các biện pháp trừng phạt mới đủ sức ngăn chặn chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên…

“Lối thoát” đầu tiên được Giáo sư Lyle J.Goldstein đưa ra là giải pháp kép của Trung Quốc. Theo ông, hiện nay các nhà ngoại giao Trung Quốc đang rất tích cực thúc đẩy các giải pháp ngoại giao để giải quyết thế bế tắc trên Bán đảo Triều Tiên. Tháng 3-2017, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã vạch ra kế hoạch tạm gọi là “đình chỉ kép”, theo đó Bình Nhưỡng sẽ dừng tất cả các cuộc thử nghiệm tên lửa và hạt nhân để đổi lấy việc Mỹ và Hàn Quốc đình chỉ kế hoạch tập trận song phương hàng năm. Một đề xuất tương tự, nhưng toàn diện hơn, được gọi là “lộ trình kép” đã được hai học giả là Wang Sheng và Ling Shengli đưa ra trong một bài viết mang tính khoa học trên Tạp chí Diễn đàn Đông Bắc Á (Northeast Asia Forum) năm 2016. Điểm cốt lõi của đề xuất này là kết hợp mục tiêu phi hạt nhân hóa với một giải pháp khác dựa trên cơ chế “chấm dứt chiến sự - xây dựng hiệp ước hòa bình”. Hai tác giả cho rằng, tiến trình hòa bình có thể đạt được thông qua 4 giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, Triều Tiên chấp nhận “đóng băng” chương trình phát triển vũ khí để đổi lấy một số khoản bồi thường. Giai đoạn thứ hai (có thể mất từ 3-5 năm), Mỹ và Hàn Quốc hạn chế hoặc thậm chí là dừng các cuộc tập trận, trong khi đó Triều Tiên chấp thuận phi hạt nhân hóa. Giai đoạn thứ ba (có thể mất từ 5-8 năm) là thời điểm xúc tiến tiến trình phi hạt nhân hóa một cách bền vững, tạo điều kiện để Triều Tiên “có thể trở thành một thành viên bình thường trong cộng đồng quốc tế”. Giai đoạn cuối cùng có thể kéo dài từ 8-13 năm. Trong thời gian này, các bên có thể ký kết một hiệp ước hòa bình vĩnh viễn và khi Triều Tiên tin tưởng hơn vào các nước láng giềng, Triều Tiên có thể bảo đảm các lợi ích quốc gia hiệu quả bằng việc chú trọng hơn vào các mục tiêu kinh tế thay vì quân sự.  

 Triều Tiên phóng tên lửa đạn đạo chiến lược Hwasong-12 (Mars-12), tạm dịch là Sao Hỏa-12 có thể mang theo đầu đạn hạt nhân trong một cuộc thử nghiệm. Ảnh: Reuters
Giải pháp thứ hai cho vấn đề Triều Tiên được Giáo sư Lyle J.Goldstein nhắc tới là hợp tác từng bước. Giải pháp này nhắm tới khả năng đạt được các lợi thế chiến lược cụ thể cho tất cả các bên. Ông cho rằng, Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc và thậm chí là cả Triều Tiên có thể cùng tham gia các cuộc tuần tra đa phương để giám sát các hoạt động đánh bắt cá hoặc tìm kiếm, cứu nạn. Những bước tiếp theo trong giải pháp này sẽ là việc quân đội Mỹ tiến hành kế hoạch rút quân để đổi lấy việc Bắc Kinh và Bình Nhưỡng khôi phục Hiệp ước quốc phòng 1961, cho phép quân đội Trung Quốc có thể quay lại Triều Tiên trong giới hạn nhất định. Sau khi cán cân này đã được thiết lập, Mỹ và Triều Tiên có thể bắt đầu các cuộc đàm phán trực tiếp, trong khi đó Trung Quốc sẽ giám sát việc đình chỉ các cuộc thử nghiệm hạt nhân của Bình Nhưỡng. Vấn đề đóng băng các cuộc thử nghiệm hạt nhân sẽ  bảo đảm cho việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Washington và Bình Nhưỡng. Bên cạnh đó, việc thiết lập mối quan hệ quân sự giữa Trung Quốc và Hàn Quốc sẽ tạo tiền đề cho một thỏa thuận cuối cùng, trong đó, Washington sẽ phải chấp thuận rút quân (dù không phải toàn bộ) khỏi Bán đảo Triều Tiên để đổi lấy tiến trình phi hạt nhân hóa dưới sự giám sát của Trung Quốc.

 

“Chiếc ô an ninh” của Trung Quốc là phương thức thứ ba được tác giả Lyle J.Goldstein đề cập đến trong bài viết của mình. Triều Tiên có thể đồng ý tiến hành phi hạt nhân hóa để đổi lấy bảo đảm an ninh. Thượng nghị sĩ Mỹ Rand Paul đã đề xuất một giải pháp cho vấn đề hạt nhân Triều Tiên rằng, quân đội Trung Quốc có thể trở lại Khu vực Phi Quân sự (DMZ) giữa Triều Tiên-Hàn Quốc, nơi họ đã phải rời đi vào cuối thập niên 1950. Ba nhà phân tích chính sách đối ngoại của Trung Quốc là Yan Xuetong, Wang Xiaobo và Dai Xu đã tán thành ý tưởng mở rộng “chiếc ô an ninh” của Trung Quốc dưới một hình thức nào đó.

“Lối thoát” cuối cùng được Giáo sư Lyle J.Goldstein đưa ra là sự quan tâm của Moscow và Tokyo. Để củng cố giải pháp “chiếc ô an ninh”, người ta có thể tìm kiếm sự ủng hộ của một cường quốc quân sự khác, chẳng hạn như Nga, để thiết lập một nhóm các nước lớn bảo vệ Triều Tiên. Điều này là hoàn toàn có thể khi xét đến mối quan hệ ngày càng ấm lên giữa Nga và Trung Quốc. Hướng giải quyết này cũng có thể hiệu quả hơn nếu có sự quan tâm của Nhật Bản. Chắc chắn quốc gia thịnh vượng nhất Đông Bắc Á có thể hỗ trợ quốc gia nghèo nhất khu vực trong rất nhiều lĩnh vực, từ năng lượng, giao thông cho đến hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Mỹ và Trung Quốc đã vấp phải nhiều thất bại trong việc giải quyết vấn đề Triều Tiên, song các quốc gia khác, cụ thể là Nga và Nhật Bản, có thể có những khả năng nhất định để giảm căng thẳng trên Bán đảo Triều Tiên, Giáo sư Lyle J.Goldstein kết luận.

LÂM ANH