Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo công tác bầu cử Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hầu A Lềnh.

Quyền tự ứng cử không bị hạn chế, người ứng cử đều có quyền lợi như nhau

Phóng viên (PV): Thưa đồng chí, kết thúc hội nghị hiệp thương lần thứ nhất, tại một số tỉnh, thành phố đã dự kiến số lượng cụ thể những người tự ứng cử ĐBQH khóa XV. Xin đồng chí cho biết, quy trình dành cho những người tự ứng cử?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Đối với việc tự ứng cử ĐBQH đã có các quy định của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Trong Chỉ thị 45 của Bộ Chính trị về lãnh đạo cuộc bầu cử ĐBQH khóa XV và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026 cũng đã nêu rất rõ là tất cả mọi công dân Việt Nam đủ điều kiện đều có quyền ứng cử.

Như vậy, các đại biểu tự ứng cử, viết đơn gửi đến Ủy ban bầu cử các cấp gồm đơn xin ứng cử, hồ sơ. Trên cơ sở như vậy Ủy ban bầu cử sẽ xem xét và thống nhất với MTTQ đưa ra các hội nghị hiệp thương để thỏa thuận, thống nhất. Sau hiệp thương lần thứ nhất, bắt đầu từ hiệp thương lần thứ hai trở đi, danh sách gồm những người được các cơ quan, đơn vị giới thiệu và những người tự ứng cử.

Đối với cán bộ, công nhân viên chức tự ứng cử trong bộ máy Nhà nước thì theo quy định phải được cơ quan, đơn vị quản lý xác nhận đồng ý thì cá nhân mới tiếp tục nộp hồ sơ đó. Còn ứng cử tự do bên ngoài thì đã có tiêu chuẩn được thông báo trên trên các phương tiện thông tin đại chúng, các cá nhân căn cứ vào đó để làm đơn gửi đến Ủy ban bầu cử các cấp.

PV: Vậy, việc thẩm định hồ sơ đối với người tự ứng cử được thực hiện ra sao, thưa đồng chí?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Việc thẩm định hồ sơ đối với người tự ứng cử được thực hiện đồng thời với những người được các cơ quan, tổ chức, đơn vị giới thiệu ứng cử ĐBQH. Quy trình thẩm định về tiêu chuẩn, lý lịch hiện nay, những vấn đề liên quan đến pháp luật nếu có, những ý kiến phản ánh của nhân dân, những vấn đề cần phải làm rõ, xác minh... tất cả đều như nhau.

PV: So với khóa trước thì lần này những người tự ứng cử được tạo điều kiện thuận lợi hơn không, thưa đồng chí?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Thật ra tất cả các khóa bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp từ trước đến nay không có cản trở vì ứng cử là quyền của công dân bởi cùng chung thủ tục hồ sơ, quy trình và các cơ quan nhà nước có trách nhiệm đứng ra để tạo điều kiện cho người ứng cử được tham gia. Như vậy có thể thấy là quyền tự ứng cử không bị hạn chế, người ứng cử đều có quyền lợi như nhau.

PV: Nhưng với cơ cấu như hiện nay thì tỷ lệ dành cho người tự ứng cử có nhiều không?

Trong Nghị quyết 1185 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội dự kiến tỷ lệ người ngoài đảng ứng cử ĐBQH là từ 5 đến 10%. Bên cạnh đó có các cơ cấu kết hợp khác như cơ cấu nữ, cơ cấu tuổi trẻ, cơ cấu cán bộ nghiên cứu khoa học, trí thức...

Nếu tính trên tổng số 500 đại biểu được bầu thì có khoảng từ 25 đến 50 đại biểu. Nếu đủ tối đa 10% là 50 đại biểu

Hiện nay, sau hiệp thương lần thứ nhất cũng chưa đạt được con số 10% mà mới được hơn 7%. Nhưng đây mới là điều chỉnh lần một, còn sau Hội nghị hiệp thương lần hai có thể bổ sung điều chỉnh thêm nữa nhưng tỷ lệ phấn đấu là từ 5 đến 10%. Như vậy, vẫn “rộng cửa” để cho người tự ứng cử tham gia Quốc hội

PV: Theo báo cáo kết quả hiệp thương lần thứ nhất của Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam có 5 tỉnh thành dự kiến có đại biểu tự ứng cử. Vậy số lượng đại biểu tự ứng cử đến hiện tại là bao nhiêu thưa đồng chí?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Hiện nay đang là bước giới thiệu của của các cơ quan, đơn vị. Tương tự vậy những người tự ứng cử mới dự kiến làm hồ sơ, khi hồ sơ được nộp rồi thì mới chính xác bao nhiêu.

Đối với 5 tỉnh, thành dự kiến có người tự ứng cử là ở những địa phương đó đã có người đến xin hồ sơ để làm thủ tục. Khi người tự ứng cử nộp hồ sơ thì mình mới biết là số lượng bao nhiêu.

Tập trung giám sát các vấn đề liên quan đến người ứng cử

PV: Thực tế ở Quốc hội khóa trước có một số trường hợp đại biểu vi phạm về quốc tịch thì lần này Mặt trận sẽ tham gia giám sát vấn đề này như nào, thưa đồng chí?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Theo kế hoạch, Mặt trận sẽ tổ chức giám sát và thành lập các đoàn giám sát gồm có Đoàn giám sát do Hội đồng bầu cử quốc gia phân công và Đoàn giám sát riêng của Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

Bắt đầu từ 5/3, chúng tôi sẽ tiến hành giám sát đợt 1. Có rất nhiều nội dung giám sát, trong đó có giám sát về tiêu chuẩn của các đại biểu được giới thiệu gồm cả hồ sơ của người ứng cử ĐBQH và vấn đề quốc tịch.

Trong các đợt giám sát, tất cả các vấn đề liên quan đến người ứng cử ĐBQH đều được lưu ý, nhưng vấn đề quốc tịch sẽ được rút kinh nghiệm rất sâu sắc.

Bởi vì những gì vướng mắc ở Quốc hội khóa trước thì phải lưu ý trong khóa này. Trong thông tri hướng dẫn về công tác kiểm tra, giám sát của Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng đã rất rõ các nội dung của từng đợt giám sát là cần phải tập trung giám sát trọng tâm trọng điểm vào một số vấn đề.

PV: Đồng chí đánh giá thế nào về việc nhiều địa phương có kiến nghị là phải giảm số đại biểu Trung ương gửi về địa phương? Có phải là các đại biểu đó hoạt động sẽ không thực chất với tình hình của địa phương không mà họ không mong muốn đón nhận?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Tôi cho rằng đây là ý kiến của địa phương người ta mong muốn là đại biểu ở địa phương tăng lên thôi, chứ không phải vì hoạt động hiệu quả hay không hiệu quả. Đấy là kiến nghị thôi. Người ta mong muốn thôi chứ không phải là do bất cập, thì điều đó hoàn toàn bình thường.

PV: Đối với việc phân bổ đại biểu từ Trung ương về địa phương, một số ý kiến tâm tư là họ sẽ thiệt thòi vì khi qua nơi khác bầu thì dễ bị mất phiếu. Quan điểm của đồng chí  về vấn đề này như thế nào?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Đấy là tâm tư chung. Việc gửi người ứng cử từ Trung ương về địa phương đó là đương nhiên, vì phải thiết kế theo các đoàn địa phương chứ không có đơn vị bầu cử riêng của Trung ương.

Tuy nhiên đây cũng là dịp để đại biểu khẳng định vị trí, uy tín của mình. Trước khi được đưa vào danh sách chính thức để đưa ra bầu cử thì đại biểu còn có các cơ hội để tiếp xúc với cử tri tại nơi ứng cử và các hội nghị liên quan nơi người ứng cử dự kiến sẽ được giới thiệu ra đó.

Như vậy, còn tùy thuộc vào chương trình hành động và những hoạt động trên cương vị trí công tác của mỗi đại biểu có được người dân tín nhiệm hay không. Như thế mới là dân chủ, người dân lựa chọn đại biểu của mình. Nếu người dân thấy rằng lựa chọn anh là xứng đáng thì anh làm, việc đó hoàn toàn bình thường.

PV: Việc vận động bầu cử thì làm như thế nào để gọi là bầu cử lành mạnh hay không lành mạnh? Chẳng hạn như các hoạt động từ thiện của các ứng cử viên thì vấn đề đó được kiểm soát ra sao, thưa đồng chí?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Để tạo cơ hội cho các ứng cử viên trong vận động bầu cử, các cơ quan Nhà nước sẽ có trách nhiệm tổ chức các hội nghị để các đại biểu tiếp xúc cử tri nơi dự kiến được bầu. Còn những hoạt động khác cá nhân người ứng cử không báo cáo hoặc anh làm tự phát, nếu không đúng quy định pháp luật thì anh phải tự chịu trách nhiệm.

Tôi nghĩ rằng nếu vấn đề nào có trong quy định của Đảng, Nhà nước thì cấp ủy chính quyền địa phương phải có trách nhiệm ban hành, MTTQ cũng lưu ý việc thực hiện nghiêm Chỉ thị 45 của Bộ Chính trị và các nghị quyết hướng dẫn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, của Hội đồng bầu cử quốc gia và hướng dẫn của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

Đảm bảo cơ cấu và chất lượng đại biểu ứng cử

PV: So với Quốc hội khóa XIV, lần này cơ cấu ĐBQH tăng số lượng ĐBQH chuyên trách, vậy điều này cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm đúng tiêu chuẩn để các ĐBQH thực sự là những người có tâm, có tầm, chuyên sâu ở các lĩnh vực?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Để tăng được số ĐBQH hoạt động chuyên trách chúng ta đã tính toán để giảm một số cơ cấu các khối khác. Ví dụ như là khối hành pháp, khối Chính phủ, các cơ quan tư pháp, khối MTTQ cũng giảm 2 đại biểu so với khóa XIV. Đây là một việc làm cần thiết trong nhiệm kỳ này.

Chúng tôi thấy rằng như thế là rất phù hợp. Bởi vì các cơ quan hành pháp, cơ quan chấp hành thực hiện các nghị quyết của Quốc hội thì cũng không nhất thiết là phải đầy đủ tất cả các bộ, ngành, các cơ quan của Chính phủ tham gia.

PV: Thưa đồng chí, vấn đề chất lượng và cơ cấu đã được đặt ra từ lâu, Chỉ thị của Bộ Chính trị lần này đã chỉ rõ là “không vì cơ cấu mà hạ thấp tiêu chuẩn” ĐBQH. Vậy Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã chủ động với phối hợp với các cấp các ngành ra sao, trong việc triển khai Chỉ thị của Bộ Chính trị để đạt được mục tiêu này?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Chúng tôi cho rằng chỉ đạo của Bộ Chính trị là thông suốt từ Đại hội Đảng cho đến bầu Quốc hội. Chúng ta quan tâm về cơ cấu thành phần, tuy nhiên, không phải vì cơ cấu mà chúng ta hạ thấp về mặt chất lượng. Cho nên vấn đề tiêu chuẩn, chất lượng được đặt lên hàng đầu. Lần này quy định rõ về tiêu chuẩn của ĐBQH và trên cơ sở tiêu chuẩn đó thì trong từng bước tại các hội nghị và các cơ quan, đơn vị đều được hướng dẫn việc lựa chọn các đại biểu đảm bảo về tiêu chuẩn mà không có chuyện là các đại biểu không đủ tiêu chuẩn được giới thiệu.

MTTQ thì sẽ tiến hành việc giám sát quá trình giới thiệu các đại biểu ở các cơ quan, đơn vị, địa phương để đảm bảo tiêu chuẩn này. Chúng tôi tin rằng nếu các đại biểu được giới thiệu đáp ứng được tiêu chuẩn mà Bộ Chính trị đã quy định thì chắc chắn là chất lượng của Quốc hội khóa XV sẽ được nâng lên.

PV: Từ nay đến Hội nghị Hiệp thương lần thứ 2 thời gian không còn nhiều dự kiến phải kết thúc trước ngày 19/3, trong khi đó tình hình đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp. Vậy Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam có kế hoạch cụ thể gì để hoàn thành đúng lộ trình đã đề ra?

Đồng chí Hầu A Lềnh: Trong những ngày này thì MTTQ Việt Nam và các cơ quan hữu quan từ Trung ương đến địa phương đang gấp rút chuẩn bị các nội dung theo quy định của pháp luật để chuẩn bị cho hội nghị Hiệp thương lần 2.

Từ nay đến hết ngày 14/3 sẽ diễn ra các hội nghị các cơ quan, đơn vị giới thiệu người tham gia ứng cử. Các đại biểu không phải là cơ quan, đơn vị tự ứng cử thì sẽ tiến hành làm hồ sơ và nộp hồ sơ đến Ủy ban bầu cử.

Sau hội nghị giới thiệu của tập thể lãnh đạo cơ quan, đơn vị trong các cơ quan nhà nước thì sẽ là Hội nghị với cử tri nơi công tác và Hội nghị lãnh đạo mở rộng.

Trên cơ sở hồ sơ của người ứng cử, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Mặt trận 63 tỉnh, thành phố sẽ tổ chức hội nghị Hiệp thương lần hai trong khung thời gian từ ngày 15 đến ngày 19/3. Trung ương thì dự kiến khoảng 18 hoặc ngày 19 sẽ tổ chức Hội nghị hiệp thương lần hai.

Đây là một khối lượng công việc lớn nhưng hết sức quan trọng để lựa chọn, lập danh sách sơ bộ các ĐBQH và HĐND các cấp làm cơ sở quan trọng cho các bước tiếp theo.

PV: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!

 
Thu Hà